Laptop Satarken Dolandırıcılıktan Nasıl Korunursunuz?

İkinci el elektronik satışında dolandırıcılık genellikle alıcının başına gelen bir şey olarak düşünülür; oysa satıcı en az onun kadar hedeftir. Elinizde değerli, kolay taşınabilir ve hızla yeniden satılabilir bir dizüstü vardır; alıcı rolündeki dolandırıcı ise yalnızca ikna edici bir hikâye ve biraz zaman harcar. Satıcı tarafındaki tüm senaryoların ortak noktası, paranın gerçekten hesabınıza geçmeden önce cihazı ya da bilgilerinizi vermenizi sağlamaktır.

Bu rehber dört yaygın senaryoyu açıklıyor, ardından korunma araçlarını sıralıyor: alıcı kimliğini doğrulama, yazılı teklif, güvenli buluşma kuralları, kurumsal alıcı kontrolü ve kimlik kaydının neden istendiği. Laptop Pazarı kurumsal alıcı olduğu için son bölümler kendi sürecimizi de örnek olarak kullanıyor; ancak buradaki kurallar, cihazınızı kime satarsanız satın geçerlidir. Amaç korkutmak değil, birkaç dakikalık kontrolle riski ortadan kaldırmaktır.

En klasik yöntemdir. Alıcı, buluşma yerinde ya da kargo öncesinde telefonundan bir havale ekran görüntüsü gösterir, hatta dekontu WhatsApp'tan gönderir. Dekont gerçek bir banka arayüzüne benzer; tutar, alıcı adı ve saat doğrudur. Ardından “bankalar arası geçiş biraz sürüyor, siz cihazı verin, para birazdan düşer” denir. Para hiç gelmez; çünkü dekont düzenlenmiş bir görüntüdür ya da işlem gönderilmeden önce iptal edilmiştir.

Korunma kuralı tek cümledir: başkasının ekranındaki hiçbir şey ödeme kanıtı değildir; yalnızca kendi bankacılık uygulamanızda gördüğünüz bakiye artışı kanıttır. FAST ile yapılan transferler anında hesaba geçer; “geç düşme” açıklaması bugün geçerli bir bahane değildir. Para hesabınızda görünmeden cihazı elinizden çıkarmayın, alıcı ne kadar acele ettirirse o kadar şüphelenin. Gerçek bir alıcı, birkaç dakika beklemenizi anlayışla karşılar.

Kapora senaryosu iki yönlü çalışır. Birinci biçimde alıcı “yerinizi ayırmak için” küçük bir kapora göndermeyi teklif eder ve bunun için IBAN'ınızın yanı sıra kart numaranızı, son kullanma tarihini ya da internet bankacılığı şifrenizi “doğrulama” bahanesiyle ister. Kapora hiçbir zaman gelmez; ancak hesabınızdan para çıkar. Hiçbir ödeme, alıcının sizin kart bilgilerinizi bilmesini gerektirmez; IBAN tek başına yeterlidir ve zaten herkese verilebilir.

İkinci biçim ters kaporadır: dolandırıcı, “yanlışlıkla fazla gönderdim, farkı geri yollayın” der ve gerçekten bir miktar para göndermiş gibi görünen sahte bir bildirim paylaşır. Siz “fazlayı” iade edersiniz, oysa hesabınıza hiç para girmemiştir. Kural yine aynıdır: yalnızca kendi uygulamanızda gördüğünüz bakiyeye güvenin ve hesabınızda gerçekten görünmeyen bir tutarı asla iade etmeyin. Kapora almak zorunlu değildir; alıcı ciddiyse buluşmaya gelir.

Bu senaryo özellikle şehir dışındaki alıcılarla yaşanır. Alıcı, “kargo şirketinin güvenli ödeme sistemi” üzerinden ödemeyi yapacağını söyler ve size bir bağlantı ya da kısa mesaj gönderir. Bağlantı, tanınmış bir kargo firmasının görünümünü taklit eden bir sayfaya gider ve “ödemeyi almak için” kart bilgilerinizi ya da banka giriş bilgilerinizi ister. Bilgileri girdiğiniz anda hesabınız boşaltılır; cihaz henüz kargoya bile verilmemiştir.

Gerçek kargo firmaları satıcı adına ödeme toplamaz ve ödeme almak için kimse kart bilgisi istemez; para almak için yalnızca IBAN gerekir. Mesajla gelen bağlantılara tıklamayın, kargo firmasının resmî uygulaması ya da çağrı merkezi dışında hiçbir kanaldan işlem yapmayın. Şehir dışı satışta güvenli yol, ödemenin hesabınıza geçtiğini gördükten sonra kargoya vermek ya da işi kargo lojistiğini üstlenen kurumsal alıcıya bırakmaktır.

Alıcı buluşma saatine yakın “işim çıktı, kardeşim gelecek” ya da “adresi şuraya değiştirelim” der. Yeni adres tenha bir yerdir ya da gelen kişi cihazı “ışıkta bakmak için” alıp uzaklaşır. Benzer bir oyun kargoda yaşanır: alıcı teslim sonrasında “kutu boş geldi” ya da “ekranı kırık geldi” diyerek ödemenin iadesini ister veya banka üzerinden itiraz başlatır. Elinizde teslim anını belgeleyen kanıt yoksa savunmanız zorlaşır.

Korunma yöntemleri pratiktir: buluşma yeri ve kişiyi son dakikada değiştirmeyi kabul etmeyin; cihazı yalnızca ödeme hesabınıza geçtikten sonra teslim edin; kargoya verirken paketleme ve içerik videosu çekin, kargo fişini saklayın ve mümkünse sigortalı gönderim seçin. Alıcıyla yazışmaları silmeyin; itiraz hâlinde bu yazışmalar ve video, bankaya ve kolluk kuvvetlerine sunabileceğiniz en güçlü delildir.

Bireysel alıcıda doğrulama sınırlıdır; ancak birkaç sinyal işe yarar. Yeni açılmış ilan profili, yalnızca mesaj üzerinden iletişim ve sesli görüşmeden kaçınma, buluşmadan önce ödemeyi ısrarla uzaktan yapma isteği ve aşırı acele kırmızı bayraklardır. Kısa bir sesli ya da görüntülü görüşme talep etmek, dolandırıcıların çoğunu süreçten düşürür. Buluşmada ödeme yapılacaksa alıcının adının banka transferinde görünen adla eşleşmesini bekleyin.

Tersine bir uyarı da gerekir: kendi kimliğinizin fotoğrafını, kart bilgilerinizi ya da adresinizi tanımadığınız bir alıcıya göndermeyin. Dolandırıcılar “güven için siz de kimliğinizi gönderin” diyerek kimlik görüntülerini başka dolandırıcılıklarda kullanır. Kimlik bilgisi yalnızca kayıtlı bir işletmeye, yasal zorunluluk gereği ve yüz yüze ya da güvenli kanaldan verilir; bunun ne anlama geldiğini KVKK başlığında açıklıyoruz.

Sözlü “tamam, o fiyata alırım” ifadesi hiçbir şeyi bağlamaz; alıcı buluşma yerinde yeni bir rakam söyleyebilir ya da kontrol bahanesiyle fiyatı aşağı çekebilir. Yazılı teklif ise tutarı, cihaz tanımını, teklifin hangi koşullara dayandığını ve geçerlilik süresini kayıt altına alır. Kurumsal alıcıda bu teklif WhatsApp üzerinden yazılı gelir; kontrol sonrasında sapma olursa gerekçesi yazılı olarak iletilir ve kabul etmezseniz cihaz geri gönderilir.

Yazılı teklif, sizi yalnızca fiyat düşürmeye karşı değil, sonradan çıkan “şu parça eksikti” iddialarına karşı da korur; çünkü teklifin dayandığı cihaz tanımı ve fotoğraflar kayıttadır. Bireysel alıcıyla çalışıyorsanız bile tutarı, teslim şeklini ve ödeme yöntemini mesajla yazılı hâle getirin. Laptop Pazarı'nın “teklif onayı olmadan işlem yok” kuralı tam da bu yüzden vardır: onayınız olmadan ne cihaz alınır ne de fiyat değişir.

Bireysel alıcıyla yüz yüze satış yapacaksanız yer ve zaman seçimi güvenliğinizin yarısıdır. Alışveriş merkezi, bir bankanın önü ya da kameralı bir kafe gibi kalabalık ve aydınlık yerleri seçin; eve ya da alıcının belirlediği tenha bir adrese gitmeyin. Gündüz saatlerini tercih edin ve mümkünse yanınızda biri olsun. Cihazı test ettirirken gözünüzün önünden ayırmayın; test için alıcının “bir dakika dışarı çıkmasına” izin vermeyin.

Ödeme sırasında kendi telefonunuzdan bankacılık uygulamanızı açın ve bakiyenin arttığını gördükten sonra cihazı teslim edin. Nakit alıyorsanız banknotları sayın ve sahte para konusunda dikkatli olun; yüksek tutarlarda havale daha güvenlidir. Kutu, aksesuar ve cihaz seri numarasını teslimden önce fotoğraflayın. Buluşma öncesinde içinizde bir rahatsızlık varsa iptal etmekten çekinmeyin; hiçbir satış güvenliğinizden değerli değildir.

• Kalabalık, aydınlık ve kameralı yer; gündüz saati
• Son dakika adres ya da kişi değişikliğini kabul etmeyin
• Ödemeyi kendi uygulamanızda görmeden cihazı vermeyin
• Cihazı test sırasında gözünüzün önünden ayırmayın
• Seri numarası, kutu ve aksesuarları teslimden önce fotoğraflayın
• Yazışmaları silmeyin; itiraz hâlinde delildir

Kurumsal alıcı seçmek riski azaltır; ancak “kurumsal” kelimesini kullanan herkes kayıtlı bir işletme değildir. Birkaç dakikalık kontrol yeterlidir: firmanın vergi numarası ve ticaret unvanı paylaşılıyor mu, sabit bir telefon ve fiziksel adres var mı, Google İşletme Profili'nde gerçek ve tarihli müşteri yorumları bulunuyor mu, teklif yazılı geliyor mu, ödeme yöntemi ve zamanı net mi? Bu soruların hepsine evet alıyorsanız güvenli taraftasınız.

Laptop Pazarı 2020'den beri kayıtlı kurumsal bir firma olarak faaliyet gösterir; iletişim 0551 464 59 69 numaralı telefon ve aynı numaradan WhatsApp üzerinden yapılır, Google'da 5,0 puanlı gerçek müşteri yorumları bulunur. Teklif yazılı iletilir, ödeme kontrol sonrası aynı gün nakit, havale ya da EFT ile yapılır, kargo gönderimlerinde anlaşmalı kargo kodu verilir ve cihaz sizden ücret alınmadan taşınır. Aynı kontrol listesini başka alıcılara da uygulayın.

• Vergi numarası, ticaret unvanı ve fiziksel adres paylaşılıyor mu
• Sabit telefon ve WhatsApp hattı aynı firmaya mı ait
• Google'da tarihli, gerçek müşteri yorumları var mı
• Teklif yazılı mı, kontrol sonrası fark gerekçeli mi açıklanıyor
• Ödeme yöntemi ve zamanı önceden net mi

Kurumsal alıcılar ikinci el cihaz alımında kimlik bilgisi ister ve bu, şüphe duyulacak bir durum değil yasal bir zorunluluktur. İkinci el eşya ticareti yapan işletmeler, aldıkları ürünün kimden alındığını kayıt altına almakla yükümlüdür; bu kayıt çalıntı cihaz ticaretini engeller ve satıcıyı da korur, çünkü cihazın yasal yoldan el değiştirdiğini belgeler. Fatura olmayan cihazlarda bu kayıt, sahiplik zincirinin tek belgesidir.

KVKK açısından bu bilgiler yalnızca kayıt amacıyla işlenir, pazarlama için kullanılmaz ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz; saklama süresi ilgili mevzuata göre belirlenir. Kimlik bilgisi yüz yüze teslimde kurye ya da kontrol ekibi tarafından kayıt edilir; kargo gönderimlerinde ise kayıt, teslim sırasında alınan bilgilerle tamamlanır. Bireysel bir alıcının kimliğinizi istemesi ile kayıtlı bir işletmenin yasal gereklilik için istemesi arasındaki fark tam olarak budur.

İlk dakikalar önemlidir. Kart ya da banka bilgisi verdiyseniz hemen bankanızın çağrı merkezini arayıp kartları kapattırın ve şüpheli işlemleri bildirin; bazı transferler bu aşamada durdurulabilir. Cihazı teslim ettiyseniz alıcıyla yazışmaları, dekont görüntüsünü, telefon numarasını, ilan profilini ve varsa buluşma yerinin bilgisini ekran görüntüsüyle kaydedin. Hiçbir mesajı silmeyin; dolandırıcı sizi engellese bile kayıtlar sizde kalır.

Ardından en yakın karakola ya da savcılığa suç duyurusunda bulunun; siber suçlar birimleri internet üzerinden gerçekleşen dolandırıcılıklarla ilgilenir ve e-Devlet üzerinden de başvuru yapılabilir. İlan sitesine durumu bildirip profili şikâyet edin; başkalarının aynı tuzağa düşmesini önlersiniz. Cihazın seri numarasını not etmişseniz şikâyete ekleyin; cihaz yeniden satışa çıktığında bu numara eşleşme sağlar. Son olarak, aynı dolandırıcı “paranızı kurtarmak için” sizi yeniden arayabilir; buna da inanmayın.